چرا تهیه صورت های مالی مهمترین مهارت هر حسابدار هست؟
تهیه صورتهای مالی، نقطه اوج فرآیند حسابداری هست، یعنی میشه گفت آخرین مرحله از فرآیند حسابداری مالی هست.
تمام ثبتهای حسابداری، اسناد مالی، خلاصه سازی، گزارش گیری، اصلاحات پایان دوره و عملیات حسابداری در نهایت به تهیه صورتهای مالی منتهی میشه.
به همین دلیل، هر حسابداری که بتونه صورتهای مالی را به صورت صحیح، استانداردهای حسابداری ایران (برای درک استانداردهای حسابداری این مقاله رو مطالعه کن) و عملی تهیه بکنه، از ارزش و جایگاه بالاتری در بازار کار برخوردار هست.
این روزها خلیلی از شرکتها موقع جذب و استخدام حسابدار، تنها به آشنایی با ثبتهای حسابداری یا نرمافزارهای مالی اکتفا نمیکنن؛ بلکه انتظار دارن فرد بتونه صورت های مالی از جمله وضعیت مالی، صورت سود و زیان، صورت تغییرات در حقوق مالکانه و جریانهای نقدی رو طبق استانداردهای حسابداری ایران تهیه و بررسی بکنه.
از طرف دیگر، تهیه صورتهای مالی فقط یک مهارت برای پایان سال مالی نیست. این مهارت به حسابدار کمک میکند وضعیت مالی شرکت را بهتر تحلیل بکنه، اشتباهات را شناسایی بکنه، اطلاعات قابل اتکا در اختیار مدیران قرار بده و در فرآیند حسابرسی عملکرد موفقتری داشته باشه.
اگر هدفتون پیشرفت شغلی، افزایش درآمد یا فعالیت به عنوان یک حسابدار حرفهای هست، یادگیری عملی تهیه صورتهای مالی یکی از مهمترین سرمایه گذاری هایی هست که میتونید روی مهارتهای خودتون داشته باشید.
✅ در ادامه این مقاله، مراحل آموزش عملی تهیه صورتهای مالی را گامبهگام باهمدیگه بررسی میکنیم؛
در حال حاضر و طبق بند ۹ از استاندارد حسابداری شماره ۱ ایران مصوب ۱۳۹۷، ما پنج عدد صورت مالی اساسی به همراه یادداشتهای توضیحی و اقلام مقایسه ای داریم،به صورتی دیگه می تونیم اینطور هم بیانش کنیم،یک صورت مالی کامل میتونه حداقل شامل ۱۰ صورت مالی به همراه یادداشت های توضیحی باشه.
۵ صورت مالی طبق بند ۹ استاندارد حسابداری شماره یک ایران (مصوب اسفند ۱۳۹۷):
صورت وضعیت مالی (ترازنامه قدیم)
صورت سود و زیان
صورت سود و زیان جامع
صورت تغییرات در حقوق مالکانه
صورت جریانهای نقدی
چند سوال و پاسخ مهم در مورد صورتهای مالی که ندانستن اونها میتونه منجر به خطا کردن توسط شما عزیزان بشه:
آیا به کار بردن عبارت “ترازنامه” به جای “صورت وضعیت مالی” نادرسته؟
خیر نادرست نیست، اما استاندارد حسابداری شماره یک و صورتهای مالی نمونه سازمان حسابرسی، پیشنهاد دادن که طبق استانداردهای حسابداری بین المللی عنوان صحیح برای این صورت مالی، صورت وضعیت مالی هست نه ترازنامه،
آیا میتونیم صورت وضعیت مالی رو مثل سابق (ترازنامه) به شکل T ارائه بدیم، یا حتما باید طبق صورت های مالی نمونه جدید اون رو با صورت یک ستون از بالا به پایین ارائه بدیم؟
خیر، با وجود اینکه استاندارد حسابداری شماره ۱ و صورت های مالی نمونه گفتن که صورت وضعیت مالی باید به صورت ستونی و از بالا به پایین ارائه بشه، هیچ منعی در استاندارد ۱ و صورتهای مالی یاد شده مبنی بر عدم ارائه صورت وضعیت مالی به شکل T نداریم،
قبل از سال ۱۳۹۷ “گردش حساب سود یا زیان انباشته” در زیرِ صورت سود و زیان ارائه میشد، اما بعد از تغییرات استانداردها در اسفند ۱۳۹۷، سرنوشتِ گردش حساب سود یا زیان انباشته چی شد؟
در اسفند ۱۳۹۷ که استانداردها دچار تغییر شدن، گردش حساب سود یا زیان انباشته از زیرِ صورت سود یا زیان انباشته حذف شد و یک صورت مالی جدید به اسم “صورت تغییرات در حقوق مالکانه” ایجاد شد که تغییراتِ اجزای حقوق مالکانه از جمله سود یا زیان انباشته رو نشون میده،
آیا تمام شرکتها برای تهیه صورت های مالی خودشون، باید استانداردهای حسابداری و صورتهای مالی نمونه سازمان حسابرسی رو رعایت کنن؟
تمام شرکتها و اشخاصی که مشمول طبقه بندی بر اساس ”حجم و فعالیت” برای حسابرسی شدن توسط مؤسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی ایران طبق ماده ۲۷۲ قمم هستن و همچنین اشخاصی که تا مبلغ خاصی قصد دریافت تسهیلات از بانکها دارن، باید صورت های مالی حسابرسی شده ارائه بدن و یکی از الزامات و ارائه صورتهای مالی حسابرسی شده، رعایت استانداردهای حسابداری و صورت های مالی نمونه هست.
در ادامه، میپردازیم به یک تعریف ساده و خودمونی از تمام صورتهای مالی؛
صورت وضعیت مالی:
یه صورت مالی که به من نشون میده شرکت از نظر “وضع مالی”، “قدرت نقدینگی واسه پشتیبانی از تعهدات جاری”، “توانایی پشتیبانی از تعهدات بلند مدت”، ”ساختار سرمایه”، “بدهیهای بلند مدت” و… توی چه وضعی هست و در کل میزان داراییها و بدهیها و حقوق مالکانه شرکت رو بهم نشون میده. این صورت مالی قبل از سال ۱۳۹۷ به شکل T ارائه میشد و نشانی بود از معادله اساسی حسابداری یعنی دارایی برابر است با حاصل جمع سرمایه و بدهی، اما بعد از اسفند ۱۳۹۷ و تغییرات استانداردهای حسابداری توسط سازمان حسابرسی با هدف مشابهت و هم سویی بیشترِ استانداردهای ملی ایران با استانداردهای حسابداری نام این صورت مالی تبدیل شد به صورت وضعیت مالی و معادله اساسی حسابداری تبدیل شد به؛ دارایی برابر هست با حاصل جمع بدهی و حقوق مالکانه، و بعد از این تغییرات، صورت وضعیت مالی به شکل یک ستون ارائه میشه یعنی در کل تمام داراییها و بدهیها و حقوق مالکانه در یک گزارش ستون مانند و عمودی از بالا به پایین به ترتیب زیر ارائه میشه؛ داراییهای غیر جاری، داراییهای جاری، حقوق مالکانه، بدهیهای غیر جاری، بدهیهای جاری.
نکته: این شکل و محتوای ارائه برای صورت وضعیت مالی یک حالت ثابت و تغییر ناپذیر نیست و در استاندارد حسابداری شماره یک ایران چندین استثنإ و یه حالتی تبصره داریم که دست تهیه کنندگان صورتهای مالی رو برای ارائه اقلام و ترتیب اونها و شکل طبقه بندی، باز میذاره.
صورت سود و زیان:
این صورت مالی یه صورت مالی هست که تمام درآمدها و هزینههای تحقق یافته رو به ما نشون میده. (مفهوم درآمد و هزینه تحقق یافته و نیافته با وجود صورت سود و زیان جامع معنا پیدا میکنه)، این صورت مالی میتونه شامل موارد زیر باشه؛ درآمد عملیاتی، بهای تمام شده، هزینههای فروش، عمومی و اداری، سایر درآمدها و سایر هزینههای عملیاتی، هزینه کاهش ارزش دریافتنیها، سایر درآمدها و هزینههای غیر عملیاتی، هزینه مالی، هزینه مالیات و….
نکته: استاندارد حسابداری شماره یک ایران دو شکلِ ارائه برای هزینهها در صورت سود و زیان پیشنهاد داده؛
ارائه هزینهها بر اساس ماهیت: هزینه هات رو بر اساس ماهیتی که تو شرکت دارن ارائه بده، مثل هزینههای اسهتلاک، هزینه مصرف موجودی کالا، هزینه کارکنان (این روش میتونه برای اهداف پیش بینی جریان های نقد آینده مفید باشه)،
ارائه هزینهها بر اساس کارکرد:هزینههات رو به کارکردی که توی شرکت دارن ارائه بده، مثلأ چه هزینهای مربوط به بهای تمام شده اس، چه هزینه ای مربوط به فروش و … هست بیا تفکیک کن (این روش تا حدودی دست خوشِ سلیقههای شخصی حسابداران هست چراکه توی این روش باید بهای تمام شده محاسبه و تسهیم بشه و در نتیجه خالی از سو گیری نیست)
نکته: استاندارد یک هیچ وقت اجباری در انتخاب یک روش خاص از بین این دو روش برای ارائه هزینهها قرار نداده، فقط پیشنهاد داده چونکه روش ارائه هزینهها بر اساس ماهیت اطلاعات بهتر و مربوط تری به استفاده کنندهها میده، پیشنهاد میشه این روش استفاده بشه،
نکته: روش مبتنی بر کارکرد اطلاعات مربوطتر ولی غیر قابل اتکاتری نسبت به روش مبتنی بر ماهیت، برای ارائه هزینهها به دست میده.
صورت سود و زیان جامع:
این صورت مالی شامل تمام درآمدها و هزینههای تحقق یافته و تحقق نیافته هست. درآمدها و هزینه های تحقق یافته که شامل تمام اقلام صورت سود و زیان هست و درآمدها و هزینه های تحقق نیافته (سایر اقلام سود و زیان جامع) شامل موارد زیر هست؛
سود یا زیان تسعیر صورتهای مالی عملیات خارجی،
مازاد تجدید ارزیابی دارایی ها (داراییهای ثابت مشهود و نامشهود، سرمایه گذاریها)
تجدید اندازه گیری طرحهای با مزایای معین.
صورت تغییرات در حقوق مالکانه:
این صورت مالی یه صورت مالی جدید هست که از اسفند ۱۳۹۷ به جمع صورت های مالی قبلی اضاف شده، این صورت مالی تغییرات اجزای حقوق مالکانه (سرمایه، اندوختهها، مازاد تجدید ارزیابی، افزایش سرمایه در جریان، سود یا زیان انباشته، سهام خزانه، صرف سهام، صرف سهام خزانه و …) رو به ما نشون میده.همونطور که قبلأ گفتم، گردش حساب سود یا زیان انباشته دیگه در زیر صورت سود و زیان ارائه نمیشه، بلکه در این صورت مالی ارائه میشه،
نکته: تغییرات سرمایه شرکإ در این صورت مالی نشون داده میشه،
نکته: تخصیص اندوخته قانونی در این صورت مالی نشون داده میشه،
نکته: این صورت مالی تغییرات خالص ارزش داراییها رو بجز معامله با مالکان به عنوان مالک (آورده مالکان، تقسیم سود بین آنها، بازخرید ابزار مالکانه) رو نشون میده،
نکته: این صورت مالی تغییرات حساب سود یا زیان انباشته (تخصیص سود سهام، مبلغ تعدیلات سنواتی و اثر انباشته تغییر در رویههای حسابداری و…) رو نشون میده.
صورت جریانهای نقدی (صورت مالی پنجم و آخر):
این صورت مالی جریان های نقدی (ورود و خروج نقدی- “فقط نقدی”) شرکت رو در سه طبقه عملیاتی، سرمایه گذاری و تامین مالی نشون میده،
نکته: این صورت مالی (بر عکس هر چهار صورت مالی دیگه) یه صورت مالی مبتنی بر مبنای نقدی هست (یعنی فقط و فقط دریافتها و پرداختهای نقدی توی این صورت مالی درج میشه)،
نکته: هیچ آیتم و معامله و رویداد مالی غیر نقدی نباید در این صورت مالی ارائه بشه (به دلیل نکتهای که در بالا گفتم) مثل هزینه استهلاک، هزینه مالیات، افزایش سرمایه از محل مطالبات حال شده، خرید دارایی ثابت در ازای موجودی کالا و…
نکته: این صورت مالی سه طبقه داره؛
۱. جریانهای نقدی فعالیتهای عملیاتی،
۲. جریانهای نقدی فعالیتهای تامین مالی،
۳. جریانهای نقدی فعالیتهای سرمایه گذاری،
نکته: نحوه محاسبه جریانهای نقدی فعالیتهای سرمایه گذاری و تامین مالی به یه روش ثابت و خاص تهیه و محاسبه میشه، اما برای محاسبه جریانهای نقدی فعالیتهای عملیاتی دو روش مستقیم و غیر مستقیم داریم،
تا به اینجا، اهمیتِ مهارتِ تهیه صورت های مالی و همچنین انواع صورت های مالی رو باهمدیگه بررسی کردیم. در ادامه، میخوام بپردازم به بررسی دقیقِ تهیه صورت های مالی و ابزار های لازم برای این کار؛
برای تهیه صورتهای مالی به چه ابزاری نیاز داریم؟
1حداقل دانشی مناسب از استانداردهای حسابداری شماره ۱ و ۲ مصوب اسفند ۱۳۹۷ و سایر استانداردهای مربوطه (استانداردهایی که توی واحد تجاری مورد گزارشگر موضوعیت دارن عمدتأ استانداردهای ۴، ۸، ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۴۳ و…)،
۲ شناختی نسبی از فعالیت واحد مورد کزارشگر،
۳ تراز آزمایشی سال مورد گزارشگر،
۴ اظهارنامه مالیات عملکرد سال مورد گزارشگر،
۵ فایل اکسل صورتهای مالی سال قبل (در صورتی که اولین سالی هست که شرکت صورتهای مالی تهیه میکنه باید به عبارتی دیگه همزمان دو صورت مالی تهیه بشه یکی برای امسال و دومی برای اقلام مقایسهای یا همون صورتهای مالی سال قبل)،
۶ گزارش حسابها (شامل: ریز خرید به تفکیک اشخاص و ریز فروش به تفکیک کالا و محصول، ریز بهای تمام شده به تفکیک کالا، مانده بدهکاران و بستانکاران، ریز موجودیهای نقد و بانک، مانده پیش دریافتها و پیش پرداختها، ریز سفارشات خارجی، گردش بهای تمام شده، گردش داراییهای ثابت مشهود و نامشهود، مانده موجودیهای کالا به تفکیک انواع موجودی کالا، سهامداران به ریز میزان سرمایه و تعداد سهام، گردش حساب اندوختهها، گردش و ریز تسهیلات همراه با کارت و قرارداد تسهیلات و…)،
۷ کاربرگ ۶۰۲۰ (یک ابزار کار برای حسابداران و حسابرسان برای کنترل تهیه صورتهای مالی).